به گزارش صفحه انرژی؛ تازه‌ترین داده‌ها نشان می‌دهد در ماه سپتامبر عبور محموله‌های گاز طبیعی مایع از هرمز به بالاترین سطح از آغاز درگیری‌های امسال رسیده است. طبق داده‌های اس‌اندپی گلوبال انرژی که دوم اکتبر منتشر کرد، در سپتامبر ۱۹ محموله گاز طبیعی مایع از تنگه خارج شدند؛ ۱۳ محموله از قطر و شش محموله از امارات متحده عربی.
شرکت کپلر با روش ردیابی متفاوت، تعداد عبورها را ۲۱ محموله برآورد کرده است. اختلاف دو رقم به تفاوت در شیوه شناسایی و ثبت کشتی‌هایی برمی‌گردد که بخشی از مسیر خود را بدون انتشار عمومی موقعیت طی می‌کنند. در هر دو برآورد، نتیجه یکی است: سپتامبر پررفت‌وآمدترین ماه برای صادرات گاز طبیعی مایع از هرمز از آغاز بحران بوده است.
از صفر محموله تا ۲۱ محموله
برای فهم اهمیت این بازگشت باید چند ماه به عقب برگشت. اداره اطلاعات انرژی آمریکا می‌گوید از اول مارس تا ۲۴ آوریل هیچ کشتی بارگیری‌شده شناخته‌شده‌ای حامل گاز طبیعی مایع از هرمز عبور نکرده بود. اختلال هرمز در آن مقطع نزدیک به ۲۰ درصد عرضه جهانی گاز طبیعی مایع را تحت تأثیر قرار داد؛ بخش عمده آن مربوط به صادرات قطر بود.
در ماه ژوئن کپلر حدود ۱۵ محموله عبوری را ثبت کرد و در سپتامبر این رقم به ۲۱ رسید. بنابراین روند کلی روشن است: تجارت گاز خلیج فارس در حال برگشت است. اما یک تفاوت مهم وجود دارد. بخشی از این بازگشت به‌جای آنکه مانند گذشته کاملاً قابل مشاهده باشد، در سکوت اطلاعاتی انجام می‌شود.
خاموش‌شدن کشتی یعنی چه؟
کشتی‌های بزرگ تجاری به سامانه‌ای مجهزند که به‌صورت خودکار اطلاعاتی مانند موقعیت، سرعت، جهت حرکت و هویت شناور را برای کشتی‌های اطراف و ایستگاه‌های ساحلی مخابره می‌کند. هدف اصلی این سامانه افزایش ایمنی دریانوردی و کاهش خطر برخورد کشتی‌هاست. در شرایط عادی، این سامانه باید هنگام حرکت یا توقف کشتی روشن بماند.
اما سازمان بین‌المللی دریانوردی یک استثنا را به رسمیت شناخته است: اگر ناخدا تشخیص دهد ادامه انتشار موقعیت می‌تواند امنیت یا ایمنی کشتی را به خطر بیندازد، می‌تواند سامانه را موقتاً خاموش کند. دلیل این تصمیم باید در دفتر ثبت کشتی نوشته شود و پس از رفع خطر، سامانه دوباره فعال شود.
بنابراین خاموش‌کردن سامانه موقعیت‌یابی لزوماً به معنای تخلف نیست. اما وقتی این رفتار در یکی از حساس‌ترین مسیرهای انرژی جهان تکرار می‌شود، یک پیام روشن دارد: خطر هنوز از محاسبات کشتیرانی حذف نشده است.
کشتی قطرند روز ناپدید بعد نزدیک هند
چند کشتی مرتبط با قطرانرژی هنگام عبور از هرمز موقعیت عمومی خود را قطع کرده‌اند. از جمله کشتی‌های «الخریطیات»، «الغرافه» و «ملاحة قطر» برای مدتی از سامانه‌های عمومی ردیابی ناپدید شدند و بعد خارج از محدوده هرمز دوباره شناسایی شدند.
بعضی از این کشتی‌ها چند روز بعد نزدیک هند دیده شدند و دست‌کم یک محموله در پایانه هزیرا تخلیه شد. در نتیجه اصطلاح «کشتی خاموش» به این معنا نیست که کشتی بی‌حرکت شده یا ارتباط همه سامانه‌های آن قطع شده است. آنچه خاموش شده، انتشار عمومی اطلاعات موقعیت کشتی است. کشتی به حرکت ادامه می‌دهد؛ اما بازار، رسانه‌ها و سامانه‌های تجاری ردیابی برای مدتی نمی‌توانند مسیر آن را به شکل معمول دنبال کنند.
چرا هرمز برای گاز از نفت هم حساس‌تر است؟
عربستان و امارات برای بخشی از صادرات نفت خود مسیرهایی دارند که می‌توانند هرمز را دور بزنند. برای گاز طبیعی مایع قطر داستان متفاوت است. آژانس بین‌المللی انرژی می‌گوید در سال ۲۰۲۵ بیش از ۱۱۲ میلیارد مترمکعب گاز طبیعی مایع از هرمز عبور کرده؛ حجمی معادل نزدیک به ۲۰ درصد تجارت جهانی این سوخت.
حدود ۹۳ درصد صادرات گاز طبیعی مایع قطر و ۹۶ درصد صادرات امارات از همین مسیر عبور کرده است. برای انتقال چنین حجمی، مسیر عملیاتی جایگزینی وجود ندارد. قطر می‌تواند بخشی از گاز خود را از طریق خط لوله به امارات و عمان بفرستد، اما ظرفیت خالی این مسیر محدود است و پایانه‌های صادراتی عمان نیز تقریباً با ظرفیت کامل فعالیت می‌کنند.
یعنی قطر می‌تواند گاز تولید کند، آن را مایع کند و خریدار هم داشته باشد؛ اما برای رساندن بخش اعظم آن به بازار جهانی همچنان باید از هرمز عبور کند. این وابستگی جغرافیایی، ارزش هر کشتی عبوری را بالا می‌برد.
آسیا منتظر همین کشتی‌هاست
بخش عمده گاز قطر به سمت شرق می‌رود. آژانس بین‌المللی انرژی می‌گوید در سال ۲۰۲۵ نزدیک به ۹۰ درصد گاز طبیعی مایع عبوری از هرمز راهی بازارهای آسیایی شد. این محموله‌ها حدود ۲۷ درصد کل واردات گاز طبیعی مایع آسیا را تشکیل می‌دادند.
هند، پاکستان، بنگلادش، چین، ژاپن و کره جنوبی در درجات مختلف به محموله‌های خلیج فارس وابسته‌اند. به‌ویژه هند، پاکستان و بنگلادش در برابر اختلال هرمز آسیب‌پذیری بیشتری دارند. آژانس بین‌المللی انرژی برآورد کرده این سه کشور در سال ۲۰۲۵ نزدیک به دو سوم گاز طبیعی مایع مورد نیاز خود را از مسیر هرمز دریافت کرده‌اند.
بنابراین وقتی یک کشتی قطری پس از چند روز خاموشی اطلاعاتی نزدیک هند دوباره ظاهر می‌شود، ماجرا فقط درباره یک شناور نیست. آن کشتی بخشی از زنجیره تأمین برق، صنعت و گاز شهری یک اقتصاد بزرگ آسیایی را حمل می‌کند.
انتهای پیام/
